Mua tổ hay dụ đàn hoang về: hai đường vào nghề nuôi ong dú

Đường phổ biến để bắt đầu nuôi ong dú là mua một tổ giống. Nhưng có đường thứ hai, ít được nói tới, và ở nhiều vùng thì nó là cách người ta vẫn làm từ trước tới giờ: đặt nhà sẵn rồi chờ đàn hoang tới ở.

Hai đường không loại trừ nhau, và biết cả hai thì chọn được cái hợp với mình.

Vì sao đàn hoang lại tới

Ong dú làm tổ trong hốc kín — hốc cây, hốc đá, hốc tường. Khi một đàn mở rộng, một nhóm ong thợ đi tìm hốc trống gần đó để xây tổ mới.

Cái hốc đó không cần là hốc tự nhiên. Với con ong thì một khoang tối, kín, đúng kích thước là một cái hốc — bất kể ai làm ra nó. Đó là toàn bộ nguyên lý của việc dụ đàn.

Nghĩa là chuyện này chỉ xảy ra ở nơi đã có đàn ong dú hoang sống quanh đó. Vùng không có sẵn thì đặt bao nhiêu nhà cũng không ai tới.

Cách đặt nhà mồi

Dùng gì. Ống tre già bịt hai đầu khoan lỗ nhỏ, khúc gỗ khoét, hoặc chính cái thùng gỗ định nuôi. Ống tre được ưa dùng vì rẻ, sẵn, và đặt nhiều cái một lúc không tiếc.

Mùi là thứ quyết định. Đây là chi tiết quan trọng nhất. Giữ lại một ít sáp cũ hoặc keo cũ bôi bên trong — mùi đó báo cho đàn đi tìm nhà rằng đây là chỗ từng có ong ở, và tỉ lệ tăng lên rõ rệt. Không có sáp cũ thì xin của người nuôi trong vùng.

Đặt ở đâu. Chỗ khuất, có bóng râm, gần cây có nhựa, cao khỏi mặt đất. Cùng những tiêu chí của một chỗ đặt thùng tốt — vì đó đúng là thứ con ong đang tìm.

Đặt nhiều và để lâu. Vài cái rải các chỗ khác nhau trong vườn, và để nguyên nhiều tháng. Đây không phải việc kiểm tra mỗi tuần.

Mùa. Đầu mùa hoa, khi các đàn đang mạnh và có xu hướng mở rộng.

Hai đường so với nhau

Điểm mạnh lớn nhất của đường thứ hai nằm ở hai dòng giữa bảng: đàn tự chọn chỗ nên không phải chịu cú dời chỗ nào, và nó là loài bản địa đã hợp với nguồn hoa và khí hậu vùng đó qua rất nhiều đời.

Điểm yếu cũng rõ: không chắc ăn, và phải chờ.

Tổ ong dú đã có sẵn trong nhà

Trường hợp thứ ba, và nhiều người có mà không biết: đàn ong dú đã làm tổ trong hốc tường, trong ống nước cũ, trong gốc cây mục ở vườn nhà.

Phần lớn nên để yên. Đàn trong hốc tường không đốt ai, không phá kết cấu, không gây mùi, và thụ phấn cho cây quanh nhà. Nhìn nó mỗi sáng cũng là một cách nuôi.

Nếu muốn chuyển vào thùng để tiện chăm và sau này lấy mật thì đó là việc khó. Cấu trúc tổ gắn vào vách hốc bằng keo; đục ra thì vỡ bọng mật và vỡ vùng ấu trùng, đàn mất nhiều tuần dựng lại và có ca bỏ đi.

Cách nhẹ hơn: đặt một thùng mồi ngay cạnh, có sáp cũ bên trong, rồi chờ đàn đó chia. Đàn con vào thùng và dựng nhà từ đầu — được một đàn trong thùng mà không phá gì.

Nếu buộc phải chuyển thì đi theo người biết nghề vài lần trước khi tự làm, và nhớ rằng tổ trong cây sống hay trong tường nhà người khác thì còn liên quan tới chuyện đó là của ai.

Đường nào cho ai

Ở phố, muốn bắt đầu ngay, quanh nhà ít cây: mua tổ. Dụ đàn ở nơi không có đàn hoang là chờ vô ích.

Ở quê, có vườn, thấy ong dú bay quanh hoa: làm cả hai. Đặt vài ống tre mồi trong vườn — không tốn gì — đồng thời mua một tổ để bắt đầu học. Mùa sau có thể có thêm đàn miễn phí.

Đã có tổ hoang trong vườn: để yên, đặt thùng mồi cạnh đó, chờ nó chia. Đây là đường đẹp nhất và cũng chậm nhất.

Điều chung cho cả ba: chỗ đặt phải chọn kỹ từ đầu, vì đàn nào rồi cũng cần một chỗ khô, mát buổi chiều, không có đường kiến đi ngang.