
Mặc cả không sai, và người bán nào cũng quen với việc đó. Nhưng mặc cả sai cách thì hoặc mua phải tổ kém hơn, hoặc mất luôn người sẵn sàng giúp mình về sau — mà cái thứ hai đắt hơn nhiều so với phần tiền bớt được.
Ba lý do, và người mới không nghĩ tới cả ba:
Người bán còn là chỗ hỏi của mình trong năm đầu. Đàn gặp chuyện thì mình nhắn ai? Ép giá đến mức họ thấy khó chịu là tự cắt mất đường đó.
Tổ giống không đồng nhất. Ép giá thì người bán có thể đồng ý — bằng cách đưa cho mình tổ khác, non hơn hoặc yếu hơn. Mà người mới nhìn không phân biệt được.
Đây là rủi ro thật và ít ai cảnh báo: được giá mà không được tổ.
Vùng thì nhỏ. Người mua ong dú trong một xã thường quen nhau. Tiếng «kỳ kèo» lan nhanh hơn mình tưởng.
Mặc cả có cơ sở thì người bán nghe, và không ai thấy khó chịu.
Mua nhiều một lúc. Lý do chính đáng nhất. Bán năm tổ một buổi khác hẳn bán năm tổ trong năm lần — ít công, ít lần hẹn.
Tự tới lấy, không cần họ chở. Nói rõ ra như một lý do thay vì mặc cả suông.
Tổ chưa đạt như mô tả. Tới nơi thấy tổ non hơn lời hẹn, hoặc đàn thưa hơn. Đây không phải mặc cả mà là nói lại cho đúng — và cách nói đúng là hỏi: «Tổ này tách bao lâu rồi anh?»
Mua cả tổ lẫn thùng, hoặc mua kèm mật. Gộp lại thì có chỗ để nói.
Đưa ra một con số suông. «Bớt cho em còn X đi» mà không có lý do gì. Người bán hoặc từ chối, hoặc đồng ý bằng cách đổi tổ.
Lấy chỗ rẻ hơn ra ép. «Bên kia bán có X thôi.» Phần lớn chênh lệch lớn có lý do — tổ non, tổ gom từ nơi khác. Ép người bán xuống mức đó là ép họ bán cho mình thứ tương đương mức đó.
Nếu thật sự muốn hiểu chênh lệch thì hỏi khác đi: «Em thấy chỗ kia rẻ hơn, anh giải thích giúp em khác nhau chỗ nào?» Câu đó ra thông tin, còn câu kia ra một cuộc mặc cả.
Kỳ kèo nhiều lần. Hạ được một chút rồi đòi tiếp. Cách này nói với người bán rằng chốt xong cũng chưa chắc xong — và người bán đàng hoàng thường thôi muốn bán cho mình.
| Nói thế này | Thay vì |
|---|---|
| «Em lấy ba tổ, anh tính giúp em mức nào» | «Bớt đi anh» |
| «Em tự qua lấy, khỏi phiền anh chở» | «Giá này cao quá» |
| «Tổ này tách bao lâu rồi anh?» | «Tổ nhỏ vậy mà bằng giá à» |
| «Anh giải thích giúp em khác chỗ kia chỗ nào» | «Bên kia rẻ hơn nhiều» |
| «Vậy em lấy, khi nào tiện anh» | Hạ được rồi đòi tiếp |
Đây là phần có giá trị thật với người mới, và phần lớn người bán sẵn lòng cho:
Nhờ họ chở tới và chỉ chỗ đặt. Một chuyến đi của người có nghề ngăn được phần lớn lỗi của tháng đầu — họ nhìn ra đường kiến, nhìn ra nắng chiều, những thứ mình không thấy.
Xin một tờ giấy ghi lại lời dặn. Chỗ đặt, ba việc không được làm, số điện thoại. Mình sẽ quên lời nói, không quên tờ giấy.
Xin phép gọi lại khi có chuyện. Nói thẳng ra, và người bán đàng hoàng không ngại.
Xin xem vườn kỹ hơn. Xem các thùng khác, hỏi cách họ chống kiến, cách họ che nắng.
Ba bốn thứ này cộng lại đáng hơn nhiều so với phần tiền mặc cả được — và chúng không làm ai khó chịu.
Nhiều người nuôi giữ một mức ổn định và không thương lượng. Đó thường là dấu hiệu tốt chứ không phải cứng nhắc — người bán mỗi lúc một giá mới là người đáng ngại.
Gặp trường hợp đó thì hỏi xem họ có tặng kèm gì không, hoặc nhận chở giúp không. Phần lớn sẽ có, vì giữ giá mà tặng thêm là cách nhiều người nuôi dùng để không phá mặt bằng của chính mình.
Cách chống hớ không phải mặc cả mà là hỏi giá ở ba bốn chỗ trong cùng vùng trước đã. Biết mặt bằng rồi thì tự biết mức đưa ra có hợp lý không — và lúc đó thường không cần mặc cả.
Không có tỷ lệ chuẩn. Cứ nói rõ mình lấy mấy tổ rồi để người bán đưa ra mức — họ biết phần công tiết kiệm được là bao nhiêu, mình thì không.
Nói ngay tại chỗ, đừng để về rồi mới nhắn. Hỏi tổ đã đặt cọc là tổ nào, và nếu đã đánh dấu từ trước thì đây là lúc cái dấu đó có ích. Không giải quyết được thì xin lại cọc còn hơn mang về một tổ mình không tin.
Không hẳn — có thể họ muốn bán nhanh cho người mới trong vùng, chuyện đó có thật. Nhưng cứ hỏi lý do; nếu lý do là tổ non hay đàn yếu thì đó là thông tin cần biết.
Gặp trực tiếp, vì lúc đó mình đang đứng trước cái tổ và mọi thứ nói ra đều có cơ sở. Mặc cả qua tin nhắn khi chưa xem tổ là mặc cả với một con số, không phải với một cái tổ.
Muốn nuôi nhưng chưa đủ tiền cho hai tổ. Có mấy đường đi, và một trong số đó gần như luôn dẫn tới mất đàn.
Đắt hơn mật ong thường nhiều lần là bình thường. Nhưng giữa những người bán mật ong dú với nhau cũng chênh — và chỉ vài thứ trong đó kiểm được.
Hai câu hỏi này không cùng một câu trả lời. Tháng rẻ nhất trong năm cũng là tháng người mới dễ mất đàn nhất.
Hai người bán báo hai giá, một bên kèm thùng một bên không. So bằng cách trừ ra thì gần đúng — nhưng bỏ sót một thứ quan trọng hơn tiền.
Ong dú không có giá niêm yết ở đâu cả, nên người mua lần đầu chỉ còn mỗi con số để bám vào. Đó là lúc dễ hớ nhất — theo cả hai chiều.
Hướng dẫn mua ong dú cho người mới: xem tổ, đánh giá đàn, giá tham khảo, tránh bẫy và đưa tổ về nhà an toàn.