Thùng thứ hai: khi nào cần và chuẩn bị trước bao lâu

Người mới nuôi ong dú thường mua một tổ, nuôi được, rồi đến một ngày thấy đàn có vẻ chật và ong ra vào đông hẳn lên. Đó là lúc đàn sắp chia.

Và đó cũng là lúc nhiều người phát hiện mình không có thùng trống nào.

Vì sao phải chuẩn bị trước

Đàn ong dú không chia dứt khoát như ong mật. Ong mật thì cả nửa đàn cùng chúa cũ bay đi một lượt — xong trong một buổi. Ong dú mở rộng dần: một nhóm ong thợ tìm được hốc trống gần đó, bắt đầu mang sáp và keo sang xây, đi lại giữa hai nơi trong thời gian khá dài.

Điều đó có hai mặt. Mặt tốt: quá trình chậm nên quan sát được và can thiệp được. Mặt phải chú ý: nếu quanh đó có hốc trống nào hợp ý hơn cái thùng của mình thì đàn vào đó — hốc tường, ống nước cũ, gốc cây mục. Và khi đó thì coi như mất tổ mới.

Nên có một cái thùng trống, đã bay hết mùi, đặt sẵn ở chỗ tử tế là cách giữ được tổ đó.

Dấu hiệu đàn sắp chia

Ba thứ, và nên có đủ cả ba:

Quân đông rõ rệt. Dòng ong ra vào dày, cửa tổ lúc nào cũng có ong đứng, giờ cao điểm thì phải chờ nhau để vào.

Bọng mật nhiều và căng. Đàn đang dư ăn chứ không cầm cự.

Tổ chật. Cấu trúc đã lấp gần hết khoang, và đàn bắt đầu xây ra những chỗ trước đó bỏ trống — sát nắp, sát vách.

Thấy đủ ba thì chuẩn bị thùng. Nhưng thực tế là nên chuẩn bị sớm hơn thế, vì thùng mới cần thời gian để bay mùi.

Chuẩn bị trước bao lâu

Thùng mới đóng hoặc mới mua còn mùi gỗ tươi và mùi keo dán. Phải để nơi thoáng vài ngày tới một tuần cho bay hết — ong dú rất nhạy với mùi lạ trong khoang tổ, và đàn không ưng thì nó bỏ đi mà không báo trước.

Cộng thêm thời gian đóng hoặc mua, thì nên bắt đầu chuẩn bị ngay khi thấy đàn mạnh lên rõ rệt, đừng đợi tới lúc thấy đủ ba dấu hiệu.

Nhiều người nuôi có kinh nghiệm luôn giữ sẵn một hai thùng trống đã hết mùi, đặt trong kho. Không tốn gì ngoài chỗ để, và nó xoá hẳn chuyện phải vội.

Mua loại nào cho thùng thứ hai

Giống hệt thùng thứ nhất. Đây là lời khuyên đơn giản nhất và cũng đúng nhất.

Lý do: đồng bộ kích thước có giá trị thật khi số thùng tăng. Nắp lắp lẫn được giữa các thùng, tầng đổi qua lại được, thùng dự trữ dùng cho đàn nào cũng vừa. Từ khoảng năm thùng trở lên là thấy rõ, và từ mười thùng thì gần như bắt buộc.

Và một lý do nữa: thùng thứ nhất đã chạy qua một mùa ở chính chỗ đặt của nhà mình, tức là nó đã được kiểm chứng trong đúng khí hậu đó. Đổi sang kiểu khác là bắt đầu lại từ đầu việc kiểm chứng.

Trường hợp nên đổi: thùng thứ nhất có khuyết điểm rõ đã lộ ra sau một mùa — vách mỏng quá nên trưa nóng, nắp cong, hoặc lòng thùng chật. Lúc đó thì sửa những chỗ đó ở cái thứ hai, giữ nguyên phần còn lại.

Đặt thùng thứ hai ở đâu

Đây là chi tiết quyết định đàn con có đứng được không, và nhiều người làm sai vì tiện.

Đặt ngay cạnh thùng mẹ thì ong của đàn con — vốn đã quen đường về chỗ cũ — sẽ bay về tổ mẹ. Đàn con hụt quân đúng lúc cần quân nhất.

Cách nhiều người dùng: đặt ở vị trí có cảnh quan khác hẳn — khác hướng, khác độ cao, khác nền phía sau — dù khoảng cách không lớn. Ong dú định vị theo cảnh vật quanh tổ, nên cảnh khác là đủ để nó nhận ra đây là nhà mới.

Và chỗ đó vẫn phải đủ bốn tiêu chí của một chỗ đặt tốt: mát vào buổi chiều, khô, yên, có hoa trong tầm bay.

Nếu đàn chia mà chưa kịp chuẩn bị

Không phải là mất hẳn. Đàn ong dú mở rộng dần chứ không đi một lượt, nên vẫn còn thời gian.

Việc nên làm: kiếm gấp một cái hốc tử tế — ống tre già, khúc gỗ khoét, hoặc mượn thùng của người nuôi gần nhà. Bôi chút sáp cũ hoặc keo cũ bên trong để đàn nhận ra đây là chỗ ở được, rồi đặt gần đó.

Việc không nên làm: nhét tạm vào thùng xốp, thùng nhựa, hay hộp ván ép. Ba thứ đó đều không thở được hoặc có mùi keo, và thùng tạm thì thường thành thùng chính vì sau đó ngại chuyển lần nữa — mà chuyển đàn đã ổn định là việc nặng.