Dụng cụ lấy mật: mua gì và cái gì chưa cần vội

Người mới hay sắm đủ bộ ngay hôm mua tổ. Nhưng lần thu mật đầu tiên còn cách đó rất lâu — tổ mới về phải ổn định đã, rồi mới đến chuyện có mật để lấy.

Nên bài này chia làm hai: cái cần khi tới lúc, và cái người bán hay gợi ý mà chưa cần.

Vì sao dụng cụ ong dú khác ong mật

Đây là gốc của mọi khác biệt, và người bán dụng cụ thường không nói.

Ong mật chứa mật trong cầu sáp — những tấm phẳng, gỡ ra được, cho vào máy quay ly tâm là mật văng ra.

Ong dú thì không. Chúng chứa mật trong những bọng nhỏ riêng lẻ, gắn rải rác vào vách và vào cấu trúc tổ. Không có tấm nào để rút ra, không có gì để quay.

Nên máy quay mật hoàn toàn không dùng được cho ong dú. Ai chào bán máy quay kèm tổ ong dú thì họ đang bán đồ của nghề khác.

Ba thứ đủ dùng

Một cái tô hoặc khay hứng. Bằng thép không gỉ hoặc thuỷ tinh — thứ rửa sạch được và không giữ mùi. Nhựa thường thì hay ám mùi và xước, mà vết xước là chỗ bám bẩn.

Không cần to. Lượng mật thu được mỗi lần ít hơn người mới tưởng nhiều.

Một dụng cụ chọc vỡ bọng. Một que sạch, một cái thìa nhỏ, hay một cái dĩa — chọc cho bọng vỡ ra để mật chảy xuống khay. Cái này không cần mua, nhà nào cũng có.

Một cái rây hoặc lớp vải lọc. Mật chảy ra luôn lẫn mảnh sáp, mẩu nhựa, đôi khi cả xác ong. Lọc qua một lượt là xong.

Ngoài ba thứ đó thì cần chai lọ sạch và khô để cất. Đây mới là chỗ đáng chi tiền: lọ thuỷ tinh có nắp kín, tối màu thì tốt hơn.

Bốn thứ chưa cần mua

Bộ bảo hộ và lưới che mặt. Ong dú không đốt. Chúng bu vào tóc và bò lên da khi bị làm phiền — khó chịu chứ không đau. Một cái mũ và buộc tóc lại là đủ.

Bình xịt khói. Dụng cụ của nghề ong mật, dùng để làm đàn bớt hung. Với ong dú thì vừa không cần vừa không nên — khói ám vào mật và vào keo.

Bơm hút mật. Có người dùng để hút mật từ bọng ra cho sạch và nhanh. Nó hợp lý khi nuôi nhiều thùng, nhưng với một hai tổ thì tiền bỏ ra không đáng, và thêm một thứ phải rửa sạch mỗi lần.

Máy đo độ ẩm mật. Nghe chuyên nghiệp, nhưng với người nuôi vài thùng để nhà dùng thì con số đó không dẫn tới hành động gì. Nó chỉ đáng khi bán ra và cần biết lô nào dễ lên men hơn.

Chỗ thật sự nên đầu tư

Không phải dụng cụ lấy, mà là cái để cất.

Mật ong dú nhiều nước hơn mật ong thường nên dễ lên men hơn. Cất trong lọ không kín hoặc lọ còn ẩm là hỏng cả mẻ — mà công thu một mẻ thì lâu hơn công mua cái lọ nhiều.

Nên ba việc này quan trọng hơn mọi dụng cụ khác: lọ kín, lọ khô hoàn toàn trước khi rót, và chỗ cất mát tối.

Và một thứ không tốn tiền: ghi ngày thu và thùng nào lên lọ ngay lúc rót. Sau vài mẻ thì không ai nhớ nổi, mà nếu có lọ nào hỏng thì cần biết nó từ đâu.

Rửa dụng cụ

Chuyện nhỏ nhưng hay bị làm sai và hậu quả thì đắt.

Rửa sạch rồi phơi khô hoàn toàn trước khi dùng. Dụng cụ còn ẩm là đưa nước vào mật, mà nước chính là thứ làm mật lên men.

Đừng dùng chung với đồ có mùi mạnh. Mật hút mùi rất nhanh. Cái khay vừa đựng thứ khác hôm qua thì hôm nay mật sẽ mang mùi đó.

Đừng dùng xà phòng có hương. Rửa kỹ bằng nước nóng rồi tráng lại, an toàn hơn.