Tháng đầu sau khi rước tổ về: việc nên làm và việc phải nhịn

Rước tổ về, đặt xuống, mở cửa. Rồi làm gì tiếp?

Câu trả lời làm phần lớn người mới hụt hẫng: gần như không làm gì cả. Và đó cũng là phần khó nhất, vì bản năng bảo ngược lại.

Tuần một: hai việc, không hơn

Nhìn cửa tổ vài phút mỗi ngày. Không phải để kiểm tra mà để học. Sáng nắng lên thì dòng ong ra vào thế nào, chiều về thì sao, mưa thì sao.

Kiểm quanh chân kê xem có đường kiến không. Đàn mới về là đàn yếu nhất trong đời nó — đây chính là giai đoạn kiến vào được.

Hết. Không mở thùng, không cho ăn, không dời chỗ.

Và biết trước điều này để khỏi hoảng: đàn sẽ ra vào thưa trong vài ngày đầu. Đó là bình thường — lực lượng đi kiếm ăn đang học lại đường bay ở nơi hoàn toàn lạ, và một phần ong già không học lại kịp.

Tuần hai tới bốn: nhìn xu hướng

Vẫn hai việc như trên, nhưng bây giờ nhìn thêm xu hướng thay vì nhìn từng ngày rời rạc.

Dòng ra vào dày dần lên qua từng tuần — đàn đang ổn định.

Thấy con mang phấn về — dấu hiệu tốt hơn nữa. Nhìn chân sau những con bay vào, có cục nhỏ màu vàng hoặc cam là phấn. Đàn mang phấn về nghĩa là nó đang nuôi con.

Ống sáp ở cửa tổ dày lên — đàn đang đắp lại công trình phòng thủ. Đây là thứ nhìn được rõ nhất qua vài tuần.

Đủ ba thì đàn đang đi đúng hướng, và việc duy nhất phải làm là tiếp tục để yên.

Năm việc phải nhịn

Phần này dài hơn phần việc nên làm, và đó là chủ ý.

Một: mở thùng xem. Mỗi lần mở là một lần phá các mối keo mà đàn đang gấp rút dựng lại. Chờ ít nhất vài tuần, khi cửa tổ đã có ống sáp dày dặn trở lại.

Hai: cho ăn thêm. Tổ đủ tuổi bán thì đã có bọng mật dự trữ. Cho ăn lúc này chủ yếu thu hút kiến, và cho mình cái cớ để mở thùng.

Ba: dời sang chỗ khác. Thấy chỗ này nắng quá hay ẩm quá thì muốn dời — nhưng dời là bắt lực lượng đi kiếm ăn học lại từ đầu lần nữa. Nếu buộc phải dời thì làm ngay trong vài tuần đầu khi đàn chưa quen đường kỹ, làm vào chập tối, và dời một lần cho xong.

Bốn: cạy cái ống ở cửa tổ. Cục sáp nâu sẫm nhô ra ở miệng lỗ không phải rác — đó là công trình phòng thủ của cả đàn, hẹp vừa đủ một hai con qua lọt, có lính đứng canh bên trong. Cạy đi là mở toang cửa nhà cho kiến.

Năm: xịt bất cứ thứ gì quanh thùng. Thấy kiến thì muốn xịt thuốc — nhưng thuốc diệt kiến diệt cả ong. Cắt đường kiến bằng cách vật lý: bát nước ở chân kệ, dọn cành lá chạm thùng.

Khi nào thì đáng lo thật

Để khỏi nhầm giữa "bình thường" và "có chuyện":

Sau hai ba tuần mà dòng ra vào vẫn thưa và không thấy con nào mang phấn về — đây mới là lúc đáng lo. Việc nên làm là hỏi người bán hoặc người nuôi gần nhà, mô tả đúng cái mình thấy, chứ không phải tự mở ra xử lý.

Thấy nhiều xác ong cùng lúc trước cửa tổ. Vài xác là bình thường — ong có vòng đời ngắn và đàn tự dọn xác ra ngoài. Nhiều xác cùng lúc thì nên nhớ xem quanh nhà gần đây có ai phun thuốc không.

Kiến đi vào ra thùng thành dòng. Cắt đường kiến ngay, và xem lại chỗ đặt.

Mật rỉ ra ngoài thùng. Bọng mật đã vỡ bên trong, thường do cú chở về. Đặt thùng đúng chiều vào chỗ mát và để yên hoàn toàn — đàn tự dọn phần mật tràn. Đừng mở nắp lau chùi.

Lần mở thùng đầu tiên

Sau vài tuần, khi cửa tổ đã ổn, thì mở một lần cho biết. Làm vào buổi sáng khi nắng đã lên và trời khô ráo, tránh chiều muộn và tránh ngay sau mưa dài.

Nhìn ba thứ rồi đóng lại: vùng ấu trùng có ô mới đang xây không — đây là bằng chứng đàn đang đẻ; có bọng mật không; và tổng thể có cân đối không.

Mở ngắn. Mỗi phút mở là một phút đàn mất nhiệt và lộ ra với kiến. Người mới hay đứng ngắm lâu vì tò mò — đó là cái hại duy nhất của việc mở nắp.

Vì sao nhịn lại là việc khó nhất

Vì nó đi ngược với cảm giác chăm sóc. Mua một thứ sống về nhà thì bản năng bảo phải làm gì đó cho nó.

Nhưng đàn ong dú không cần được chăm theo nghĩa đó. Nó cần một cái nhà khô ráo, mát buổi chiều, không có đường kiến đi ngang — và sau đó là được để yên.

Thời gian đáng bỏ ra nhất trong tháng đầu là thời gian ngồi nhìn. Sau bốn tuần quan sát thì tự biết thế nào là bình thường với chính đàn của mình — và biết cái bình thường mới là điều kiện để nhận ra cái bất thường về sau.